Euskara historia eta jatorria. John D. Bengtson

John D. Bengtson Euskara: historia eta jatorria

Koldo Mitxelena Kulturunea – 2010-11-4an

1/3 bideoa

2/3 bideoa

3/3 bideoa

Basque Language: History and Origin. Euskara: historia eta jatorria. El Euskera: Historia y Origen /

John D. Bengtson

Association for the Study of Language in Prehistory

Savage, Minnesota U.S.A.

Q: How do we discover the origin and history (and prehistory) of a language, even when there are no written records of earlier stages?

A: We can do an analysis of the following components:

  • Basic vocabulary (lexis, lexicon)
  • Morphology (grammatical paradigms)
  • Phonology (sound system)
  • Cultural vocabulary (usually in several layers)

The first three tell us about the “genetic” origin of a language, while the last (cultural vocabulary) tells us about cultural contacts.

For example: Castilian:

  • Basic vocabulary: ojo, oreja, lengua, sol, luna, tierra, etc. < oculu, auricula, lingua, sole, luna, terra (Vulgar Latin)
  • Morphology: es / era / fué < est / erat / fuit (Vulgar Latin); cf. English: is / was / been (suppletive paradigms)
  • Phonology: haba, hembra, hilo = French fève, femme, fil < faba, femina, filu (Vulgar Latin)
  • Cultural vocabulary: mesa, llave, libro < mensa, clave, libru (Vulgar Latin); izquierdo, chamarra, niño, cachorro, chico < ezker, txamarra, nini, txakur, txiki (Basque/Iberian); bosque, jabón, yelmo, guerra < buska, sapon, helmo, werra (Germanic); aceituna , hasta, zumo, olé < az-zaytun, hatta, zum, wa-llah (Arabic); etc.

This tells us that the “genetic” origin of Castilian is Vulgar Latin, and that the language has had important cultural contacts with native Iberians and Basques, Germanic tribes, Arabs (Moors), and others.

These principles applied to Basque (Euskera):

Basic vocabulary:

  • *begi ‘eye/ojo’, *be-larri ‘ear/oreja’, *minhi ‘tongue/lengua’, *saharr ‘old/viejo’, *agorr ‘dry/seco’, *hil ‘die/morir, dead/muerto’, *oihan ‘woods/bosque’ = Chechen bcärg, lerg, mott, šira, =eq’a, =al-, ħun;
  • *horts ‘tooth/diente’, *śu ‘fire/fuego’, *su ‘you/tu/usted’, *gośe ‘hung(e)r(y) / hambr(i)e(nto)’ = Lak k:arč:, ts’u, zu, k:aši;
  • *adarr ‘horn/cuerno’, *hor ‘dog/perro’, *lurr ‘earth/tierra’, *(e-)kee ‘smoke/humo’, *e-gu-n ‘day/día’= Avar tl:ar, hoy, ratl’:, k’:uy, q’o:

Morphology: Noun prefixes *be-/*bi-, *e-/*i-, *o-/*u-, as in *be-larri ‘ear/oreja’, *bi-zi ‘life/vida, alive/vivo’, *e-gurr ‘firewood/leña’, *i-zarr ‘star/estrella’; *o-saba ‘uncle/tio’, *u-rdail ‘stomach/estómago’ : cf. Caucasian class prefixes: *w-/*b ‘inanimate’; *y-/i- ‘animate (feminine)’, *u ‘animate (masculine)’

Phonology: “sound laws”: for example, Basque *h = Caucasian *χ

  • *hari / *hal– ‘thread, wire/hilo, alambre’ ~ Chechen χal ‘thread/hilo’
  • *harc ‘bear/oso’, *hars-koin ‘badger/tejón’ ~ Chechen χešt ‘marten/marta’
  • *haurr ‘child/niño’ ~ Chechen χowχar ‘lamb/cordero’
  • *be-he ‘ground/suelo, bottom/fondo’, etc. ~ Chechen =uχ ‘bottom/fondo’

Phonology: archaic syllabic structures:

  • Basque mihi ‘tongue’ ~ Caucasian: Tindi mits:i ‘tongue’
  • Basque txori /čori/ ‘bird’ ~ Caucasian: Tindi č’uriGaGa ‘quail’
  • Basque itśu ‘blind’ ~ Tindi =ets:ub ‘blind’

Cultural vocabulary: Dene-Caucasian layer:

  • Basque *behi ‘cow/vaca’ = Cauc: Avar bóts’:i ‘cattle’, Andi buts’:ir ‘cattle’, etc.
  • Basque *sesen ‘bull/toro’ = Cauc: Chamalal zin ‘cow’, Tindi zini ‘cow’, etc.
  • Basque: *bil-doć ‘lamb’ = Cauc: Bezhta bitl’‘sheep’, Chechen bož ‘he-goat’, etc.
  • Basque *ahari / *ahal- ‘ram’ = Cauc: Hunzib χor ‘ram’, Chadokolob her ‘ewe’
  • Basque *siki-ro ‘castrated ram’; *siki-te ‘castrated goat’ = Cauc: Andi ts’:ek’ir ‘kid’, Lak ts’uku ‘goat’, etc.
  • Basque *gari / *gal– ‘wheat’ = Cauc: Tindi q’:eru, Lezgi q:ül ‘wheat’, etc.
  • Basque *ilha-rr ‘vetch, peas, beans’ = Cauc: Tsez hil ‘pea(s)’, Avar holó ‘bean(s)’, etc.
  • Basque *larrain ‘threshing floor’ = Cauc: Archi tlorom ‘threshing board’, Andi loli ‘threshing, threshing floor’, etc.
  • Basque *eiho ‘to grind’ / *eihera ‘mill’ = Cauc: Chechen aħ- ‘grind’ / ħer ‘mill’, Ingush ħajra ‘mill’, Lak ha=a- ‘grind’ / hara-qalu ‘mill’, etc.

Cultural vocabulary: Later layers: Semitic: nagusi, etc. – Egyptian: zazpi, berri, nahasi, onura, etc.; Early Latin layer: bake, gela, gaztelu, lore, etc.; Late Latin (Romance) layer: duda, klase, kotxe, paga-tu, polit, telefono, etc.

Conclusions: Modern humans have lived in the Basque Country and Gascony for at least 30,000 years. However, it is unlikely that the language of the Paleolithic settlers is directly ancestral to the language we know as Basque. Linguistic evidence indicates that a Dene-Caucasian language was adopted, along with a complete “package” of Neolithic agro-pastoralism, from neighboring cultures, with the original stimulus from the Cardial culture. Linguistic features of the oldest Neolithic terms in Basque indicate that they have the same origin as the most basic layers of lexis, i.e. they are all Dene-Caucasian. Later layers of cultural vocabulary indicate prehistoric contacts with Semitic, Egyptian, and Celtic languages, as well as the well-known contacts with early Latin (Roman Empire) and later forms of Latin-Romance.

More information: J.D. Bengtson. 2008. Linguistic Fossils.

J.D. Bengtson Homepage: http://jdbengt.net/

Tower of Babel (Basque Etymologies): http://starling.rinet.ru/main.html

ASLIP / Mother Tongue: http://www.aslip.org/

John D. Bengtson

John D. Bengtson

Kategoriak Sailkatugabeak | Etiketak , , , , , , , | Utzi iruzkina

Euskararen jatorria.net webgune berria

Euskararen jatorria.net webgune berria.

Xabi Armentia, Mikoleta elkartea Berrian:

“…Horregatik, euskararen hitzen proposamen etimologikoei buruz informazioa zabaltzeko, herritarrei horiei buruz iritziak emateko eta baita horiei buruz balorazioa emateko www.euskararenjatorria.net sortu dugu. Horren bidez, jatorriaren gaia landu nahi dugu, batik bat, hitzen eta toponimoen etimologien zein antzinako idazkunen bidez.

Webgunean etimologiaz idatzi dutenen proposamenak jaso nahi ditugu. Ez diogu inori atea itxi nahi, zoritxarrez, hitz gehienen etimologian gaur egun adostasunik ez dagoelako eta beraz, ez da ezer baztertu behar. Ez dugu aurreiritziekin jokatuko egile batzuk goresten edo beste batzuk zokoratzen…”

Kategoriak 5. Biltzarra | Utzi iruzkina

Bengtson eta Arnaiz Donostiako KM Kulturunean azaroaren 4ean

KMK 2010-11-4 Bengtson eta Arnaiz (kartela osorik)

John D. Bengtson AEBetako hizkuntzalaria: Euskara historia eta jatorria

Antonio Arnaiz Complutenseko katedratikoa: Iruña-Veleia eta Mediterraneoko kulturak.

Kategoriak 5. Biltzarra | Utzi iruzkina

Euskararen Jatorria 5. Biltzarra ponentziak

5. Biltzarreko ponentziak:

1.- Luis Mari Mujika: Araba, Burgos eta Errioxako euskal toponimia

2.- Bienvenido Mascaray: Interpretación de la lengua ibérica

3.- Juan Martin Elexpuru: Azken urte honetako bilakaera Iruña Veleiako auzian

Kategoriak 5. Biltzarra | Iruzkin 1

Euskararen Jatorriaren 5. Biltzarra

 

Euskararen Jatorriaren 5. Biltzarra:
Euskal Toponimia

 Arteaga, 2010eko maiatzaren 15ean


Sarrera

Lau biltzar egin eta gero, aurtengoak toponimiaren gaia izango du hizpide. Toponimia hizkuntzalaritzaren barruan duen garrantzia azpimarratu nahi dugu biltzar honetan, beraren bidez, orain milaka urte sortu ziren berben esanahia ulertuz, hizkuntzaren sorrera aditzeko gakoak eskuratu ditzakegulako. Baina lehendabizi euskal toponimia ezagutzea beharrezkoa da, bai Euskal Herrian kokatuta daukaguna baita kanpoan ere.

Bi hizlari izango ditugu goizean horietaz aritzeko: Luis Mari Mujika, batetik, Araba, Errioxa eta Burgosko euskal toponimiaz arituko da, azken urteotan egin dituen bilketa lanetan oinarrituta. Ondoren Bienvenido Marcaray Huescako ikerleak penintsulan dauden toponimo iberiarretan oinarrituta, iberiera hizkuntzaren interpretazioaz jardungo du. Ondoren, Euskal Herritik kanpoko euskal toponimiari buruzko mahai ingurua izango dugu.

Arratsaldean Santimamiñe kobetara bisita izango da. Ondoren, mahai inguru irekian, Euskal Herriko herrialdeen eta hiriburuen hitzen esanahiaz hitz egingo dute ikerleek eta, amaitzeko, Iruña Veleian azken urte honetan izan diren gertaeren garrantzitsuenak eskainiko dizkigu horretan aritzen den Martin Elexpuruk.


Egitaraua

09:45 Harrera, akreditazioa eta liburuen erakusketa

10:00 Agurra eta aurkezpena

10:10 Luis Mari Mujika: Araba, Burgos eta Errioxako euskal toponimia

11:00 Bienvenido Mascaray: Interpretación de la lengua ibérica

12:00 Atsedenaldia

12:30 Mahai ingurua: Euskal toponimia Euskal Herritik kanpo

14:15 Bazkaria

17:00 Bisitaldia: Santimamiñeko kobak

18:15 Mahai ingurua: Euskal Herriko zazpi herrialde eta hiriburuen toponomiaz

Gonbidatuak: Josu Naberan, Felix Zubiaga, Luis Mari Mujika, Bienvenido Mascaray

19:15 Martin Elexpuru: Azken urte honetako bilakaera Iruña Veleiako auzian

20:00 Biltzarraren amaiera

Izen ematea

Biltzarraren lekua: Arteagako Kultur Aretoa (Busturialdean, Gernikatik 8 km-tara)

Izena emateko: euskararenjatorria@gmail.com. Telefonoa:

Ekarpena: 45 euro (bazkaria eta Santimamiñeko bisita barne). Ikasle edo langabetuak: 30

Euskadiko Kutxa: 3035 0038 91 0380081747 (jarri izen-abizen
a+eposta)

Kartela 5. Biltzarra

Aurreko biltzarrei buruzko informazioa

www.euskararenjatorria.eu

 

Kategoriak 5. Biltzarra | Utzi iruzkina

Euskararen jatorria

Koldo Urrutiaren artikulua:

http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1247121804

Kategoriak Iruña Oka | Utzi iruzkina

Euskararen jatorria

Koldo Urrutiaren artikulua:

http://www.erabili.com/zer_berri/muinetik/1247121804

Kategoriak euskararen jatorriaren 3. biltzarra | Utzi iruzkina

10 txosten Iruña-Veleiako grafitien alde

Hamar txosten Iruña Okako grafitien benetazkoaren alde.

Kategoriak Iruña Oka | Utzi iruzkina

Euskararen jatorriaren 4. biltzarra

Larunbatean ospatu zen Iruña Okan. Txostenak sarean.

Euskararen jatorriaren 4. biltzarra.

Kategoriak Iruña Oka | Utzi iruzkina

Euskararen jatorriaren 4. biltzarra

Atzo, maiatzaren 23n, Iruña Okan ospatu den Euskararen Jatorriaren IV. Biltzarrean Iruña Veleia izan da gai nagusia eta bertan aurkitutako eta orain arte faltsutzat emandako ostraka euskaldunak protagonista nagusiak. Iruña Okako alkateak zabaldu zuen 4. biltzarra harrera hitzaldia emanez.

 Iruña Veleiako ostrakak egiazkoak izan daitezkeela aditzera eman dute geologia eta hizkuntzalaritzaren ikuspuntutik egindako ekarpen berriek.

Eliseo Gilek azken 15 urtetan egindako lanaren laburpena egin zuen eta txosten arkeologikoak esplikatu. Bertan zegoen ere Idoia Filloy eta hainbat puntu ere argitu zituen.

Koenraad Van den Driessche geologoak, txosten mamitsu bat aurkeztu du eta, argazkietatik abiatuta, ostrakak zaharrak direla pentsatzeko ebidentzia asko aipatu ditu: egosi baino lehen bakarrik idatz daitezkeen idazkunak, sute bat jasan duten ostrakak, urte asko sortzeko behar den kare geruza duten ostrakak, sustraien eragina denbora luzean jasan dutenak, etab.

Bestetik, Aldundiaren Batzordearen iritziaren kontra, ostraka batzuk datatu daitezkeela esan du, besteak beste, karbonoaren datazio radiometrikoa, luminiszentzia eta sustrai eta sedimentuen kostrak ductusarekin erlazionatzeko teknikak erabiliz.

Evidencias no investigadas por la Comisión Científica Asesora. Koenraad Van den Driessche

Evidencias físicas de las ostracas de Iruña-Veleia. Koenraad Van den Driessche (3 Mb pdf)

Por los caminos de Parmenio. Koenraad Van den Driessche

Ondoren Euskal Filologian Doktorea den Martin Elexpuru hizkuntzalariak ostraketako euskal testuak erromatarren garairako posible direla baieztatu du, eta Lakarra eta Gorrochategui irakasleek faltsutasuna frogatzeko erabili dituzten argudioek ez dutela oinarririk esan du.

Horretarako, 45 orrialdez osatutako txostena aurkeztu du, bertan, artikulua, aspirazioa, lexikoa, aditza, erakuslea, ergatiboa eta beste hainbat punturi buruzko zehaztapenekin.

 1.- Elexpururen bloga

2.- Iruña-Veleiako euskal ostrakak direla eta Gorrotxategi eta Lakarra irakasleen txostenei egindako oharrak eta kritikak. Elexpuru 2009-5-15.

3.- Ostraka euskaldunen argazkiak

4.- Comentarios y objeciones a los informes de los profesores Gorrochategi y Lakarra sobre los grafitos en euskera de Iruña-Veleia. Juan Martin Elexpuru 15-5-2009.

Ondoren mahai ingurua eta eztabaida. Jendearen galderak erantzun zituzten adituek.

Hiru hizlariek emandako informazio berriaren arabera, ostraka euskaldunak egiazkoak izateko aukera handiak daude.

Bazkaria.

Arratsaldean lehendabiziko etimologia tailerra egin da, partaideek hitzen erroak aurkitzeko teknikak ikasiz. Ondoren jatorriarekin zerikusia duten 20 liburu argitaratu dituen Felix Zubiagak arketipoen teoria azaldu du. Bertan, arketipoek hizkuntzaren sorreran duten garrantzia azpimarratu du.

Arratsaldean, Antonio Arnaizek, bestetik, ostraketan aurkitutako testuak mediterraniar eremuan topatutako beste idazkunekin erlazionatu ditu, esaterako, Erromako Ostia portukoekin. Bere txostena:

Los graffiti en euskera de Iruña Oka y la cultura usko mediterránea. Antonio Arnaiz Villena

Jarraian Urtzi Ihitzak kantabru-euskara hiztegia aurkeztu eta ondoren 3 erro eman zaie hizlariei, euren gainean etimologia azaltzeko: ama-aita, giz-biz eta haitz.

Amaitzeko, zendutako Imanol Mujika eta Jesus Segurola hizkuntz ikerleak gogoratu dira, egin duten lana aintzatetsiz.

Biltzarrak espektazioa sortu du eta, besteak beste, Iruña Okako udal ordezkari batzuk bertan izan dira.

 

Kategoriak euskararen jatorriaren 3. biltzarra | Utzi iruzkina